Farmakodinamika​ – derman serişdeleriniň organizme edýän täsirini we şol täsirleriň döreme mehanizmini öwrenýän ylymdyr. Ol dermanlaryň nädip täsir edýändigini, täsir güýjüni, dowamlylygyny we derman bilen organizmiň arasynda ýüze çykýan biologiki özara täsirleri seljerýär. Başgaça aýdanyňda, farmakokinetika​ derman serişdeleriniň organizmdäki hereketini öwrenýän bolsa, farmakodinamika​ olaryň edýän täsirine ünsi gönükdirýär.

Derman serişdeleri köplenç öýjükleriň ýüzünde ýa-da içinde ýerleşýän ýörite belog gurluşlary bolan reseptorlar bilen täsirleşýärler​. Derman bilen reseptoryň​ arasyndaky bu özara täsir derman serişdesiniň täsirini herekete getirýär. Derman serişdeleri iki esasy topara bölünýär: agonistler​ we antagonistler. Agonistler​ reseptor​ bilen birleşip, onuň işjeňligini güýçlendirýärler we täsir döredýärler. Antagonistler bolsa reseptora​ birleşip, onuň täsirini petikleýärler ýa-da öňüni alýarlar.

Farmakodinamika​ şeýle hem derman serişdeleriniň dozasy​ bilen olaryň täsiriniň arasyndaky baglanyşygy öwrenýär. Köplenç doza​ artdygyça täsir hem artýar, emma belli bir derejeden soň täsir ýokarlanman durnukly ýagdaýda galýar. Bu ýagdaý “doza​-täsir” gatnaşyklarynyň esasy kanunlarynyň biridir. Şeýle-de, dürli adamlarda dermanlaryň täsiri dürli bolup biler, bu bolsa genetiki aýratynlyklara, ýaşaýşa, ýaş, jyns ýa-da beýleki faktorlara baglydyr.

Farmakodinamiki​ täsirleriň görnüşleri dürli bolup biler: bejeriji täsir (islenýän täsir), zäherli täsir (doza​ aşa ulanylanda ýüze çykýan), hem-de ters täsir (çak edilmedik ýa-da ýaramaz täsirler). Derman serişdeleriniň organizme ýetirýän netijeleri diňe bir peýdaly bolman, eýsem kähalatda zyýanly hem bolup biler. Şonuň üçin farmakodinamiki​ maglumatlar lukmançylykda derman saýlamakda, dogry dozany​ kesgitlemekde we howpsuz bejergi geçirmegi üpjün etmekde möhüm ähmiýete eýedir.

Gülnara SAPARMÄMMEDOWA,

Myrat Garryýew adyndaky
Türkmenistanyň Döwlet lukmançylyk uniwersitetiniň
Farmakologiýa kafedrasynyň uly mugallymy,
lukmançylyk ylymlarynyň kandidaty.