Hüwdüler - halk döredijiliginiň in bir giň ýaýran we her bir türkmen adamsyna gönüden-göni dahylly şahyrana görnüşleriň biridir. Hüwdüler has kiçi ýaşdaky çagalary uklatmak üçin, esasan, sallançak ýanynda eneler tarapyndan aýdylýan aýdymlardyr. Hüwdülerde çaganyň ene-atasynyň, dogan-garyndaşlarynyň oňa bolan gyzgyn mährini, söýgüsini, isleg-arzuwlaryny görmek bolýar. Hüwdülerde Allatagallanyň atlarynyň gaýtalanyp gelmeginiň çuň manysy bar we öz köklerini gadymy zikirden alyp gaýdýar. Şonuň üçinem Allanyň adynyň (Huw ýa-da Hüw) bu aýdymlaryň (Hüwdiniň) umumy adynda ornaşmagy kanunalaýyk ýagdaýdyr. Gadymky Huw-Hüw diýlen aňlatma soňra türkmen halk döredijiliginde hüwdi görnüşinde aýratyn bir žanryň ady bolup galdy. Hüwdüler köplenç garry eneler, mamalar, çaganyň ejesi, gyz doganlary tarapyndan döredilýär hem-de ýerine ýetirilýär. Hüwdüde perzende bolan söýgi ýaňlanýar. Olar ene mährinden döreýär we özbaşdak ýerine ýetirilýär.

Geçmişimizden göz alyp gaýdýan hüwdi esasan hem çaga sallançakda we enäniň gujagynda ýatanda aýdylýar. Hüwdiniň jadyly owazy çagany tiz we rahat ýatyrýar. Hemmämiz hüwdüler bilen ulaldyk diýsek ýalňyşmarys. Her bir türkmen maşgalasynda, çagaly öýlerde hüwdiniň sesi belentden ýaňlanýar. Hüwdi türkmen dessanlarynda, hekaýalardyr-rowaýatlarda hem ýer alýar.

Hüwdüler köplenç dört setirden ybarat bolýar, şol setirleriň daşyndan, ýagny soňunda «huwwa-huw, heýýa-heý» diýlip hiňlenilýär, şu hiňlenmelerden hem «hüwdi» sözi gelip çykýar diýip dürli çeşmelerde aýdylýar. Birnäçe hüwdülere mysal:

Aýlanaýyn adyňdan,
Sallançakda badyňdan,
Bezenip ata çyksaň,
Çykarmagyn ýadyňdan.
Huwwa-huw...

Biziň jemgyýetimizde çaganyň tutýan orny hüwdülerde örän aýdyň şöhlelenipdir. Eneleriň hüwdüleri köp-köp türkmen şahyrlary üçin ylham çeşmesi bolup durýar. Birnäçe şahyrlar ene hüwdüsiniň äheňlerine öýkünip we olary öz döredijiliginde gaýtadan işläp, halkyň söýgüli aýdymlaryna öwrülen ajaýyp şygyrlary hem döretdiler. 

Jeýran DURDYBAÝEWA,

S.A.Nyýazow adyndaky 
Türkmen oba hojalyk uniwersitetiniň 
Türkmenabat agrosenagat orta hünär 
okuw mekdebiniň mugallymy.