logo

Latest news:
✦ Akylly ulgamlar maglumat tehnologiýalarynyň täze eýýamy ✦ ✦ Programmirleme we maglumat tehnologiýalary sanly geljegiň hereketlendiriji güýji ✦ ✦ GDA-nyň Hökümet Baştutanlarynyň Geňeşiniň nobatdaky mejlisi geçirildi ✦ ✦ Londonda geçirilýän halkara bilim forumynda Türkmenistanyň bilim ulgamy tanyşdyryldy ✦ ✦ Dünýä kino sungatynyň esasy baýragynyň ýeňijisi belli bolar ✦ ✦ Global IT kompaniýalary 6G synaglaryna girişýär ✦ ✦ Kitap - paýhas hazynasynyň açary ✦ ✦ Ronda Şroder Aşgabatda ýaş telekeçiler bilen duşuşdy ✦ ✦ 2026-njy ýylyň şygary mynasybetli konsert geçirildi ✦ ✦ Türkmenistanyň Konstitusiýasynyň we Döwlet baýdagynyň güni ✦
Home / Science and Education /Köpetdag gyzgany
  14.07.2021
980
Köpetdag gyzgany

       Türkmenistan Watanymyz müň bir derde derman boljak dermanlyk ösümliklere iňňän baýdyr. Ýurdumyzyň ösümlik dünýäsini öwrenmekde dürli ugurlar boýunça ylmy-barlag işleri dowamly alnyp barylýar. Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Botanika institutynyň alymlary hem ýurduň dürli künjekleriniň ösümlik dünýäsini öwrenmek boýunça ylmy-barlag işlerini alyp barýarlar. Ýokary derejeli dermanlyk ösümlikleriň 80%-mi ýurdumyzyň dag sebitlerine mahsusdyr. Şol dermanlyk ösümlikleriň biri hem  Köpetdag gyzganydyr. Oňa ýurdumyzyň günorta-günbatar Köpetdagda, ýagny Magtymguly etrabynyň çäginde Sumbar jülgesinde, şeýle hem merkezi Köpetdagyň çäklerinde duş gelmek bolýar. Bu ösümlik ýurdumyzyň endemik ösümliklerine degişli bolup, gür ösýän, gabygy çal, çybyklary tikenli, ýabany gyrymsy köpýyllyk ösümlikdir. Ol tohumyndan we kökünden çykan ösüntgilerden köpelýär. Ösümligiň himiki düzümi özüniň aýratynlyklary bilen tapawutlanýar. Ol gadym döwürlerden bäri halkymyzyň arasynda derman höküminde ulanylyp gelinýän ösümlikdir. Soňky barlaglaryň netijesinde onuň sütüniniň gabygynda alkoloidleriň 13-15 %-e çenli saklanýandygy anyklanyldy. Onuň miwesi sentýabr aýynda bişýär we düzüminde köp mukdarda ýaglary saklaýar. Şonuň üçin hem türkmen tebipleri ony çalgy ýagy melhemi höküminde ulanyp gelipdirler. Bu ýag deri örtügindäki käbir kesellerde ýagny, guragry, dyzagry we bogunagyry bilen baglanyşykly kesellerde ýeňiljek çalmak bilen has köp peýdalanylýar. Köpetdag gyzganynyň miwesi ýokary dem alyş ýollaryndaky dem gysmalarda, sarygetirmede, şeýle hem öt çykaryjy melhemleriň hataryna goşulýar. Ösümligiň düzüminde alkoloidleriň köp bolmagy sebäpli dermanlyk maksatlary üçin ulanylanylanda lukmanlaryň maslahaty esasynda ulanmak dogry hasaplanylýar. Häzirki wagtda  ýurdumyzda dermanlyk ösümlikleri peýdalanmak senagat taýdan ýola goýuldy. Ýurdumyzyň  ähli şypahanalarynda saglygyny dikeldýänler üçin türkmen güneşiniň astynda ösen derman ösümlikleriniň dürli erginleri hem giňden peýdalanylýar.