«Hibatul al-Hakaýyk» (türki dillerde «Atabetü'l-Hakayık») — XII asyrda ýaşap geçen meşhur türki şahyr we alym Ahmet ibn Mahmyt Ýugneki tarapyndan ýazylan filosofiki poemadyr. Bu eser Garahanlylar döwri bolan XI–XII asyrlaryň we ondan soňky döwrüň iň gymmatly edebi ýadygärlikleriniň hatarynda durýar.

Eseriň esasy aýratynlyklary we tematikasy bütinleý nesihat we ahlak temalaryna bagyşlananlygyndadyr. Onda ylym-bilimiň peýdasy we nadanlygyň zyýany, sahylyk we gysgançlyk, pespällik we tekepbirlik, wagt we yslam ahlagynyň özenini düzýän gymmatlyklar dogrusynda gürrüň edilýär.

Gurluşy taýdan şygyrlar Gündogar türki dilinde ýazylandyr. Eser aruz ölçeginde bolup, ol takmynan 256 beýtden ybaratdyr. Kitap biziň günlerimize çenli esasan üç sany doly nusgada gelip ýetdi. Olaryň biri uýgur haty bilen, beýlekileri bolsa arap elipbiýinde göçürilendir. Häzirki wagtda eseriň esasy nusgalary Stambulda we Berlinde saklanýar.

Bu eser «Kutadgu bilig» bilen bir hatarda, bütin türki halklaryň, şol sanda türkmen, özbek, gazak we gyrgyz edebiýatynda hem-de dil biliminde giňden tanalýar. Eserde yslamdan öňki halk pähimleri bilen Gurhan we hadyslara esaslanýan ahlak kadalary utgaşdyrylyp berilýär.

Poema yslam edebine, ahlak gözelligine, ylym-bilimiň peýdasyna, jomartlyga we pespällige bagyşlanan öwüt-nesihatlardan ybaratdyr. Şahyr durnukly ýaşaýşyň esasy hökmünde ylmy öňe sürýär we nadanlygy ýazgarýar.

«Hibatul al-Hakaýyk» eseri Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Magtymguly adyndaky Dil, edebiýat we milli golýazmalar instituty tarapyndan düýpli öwrenilýär hem-de metbugat sahypalarynda makalalaryň üsti bilen neşir edilýär. Olarda edebi ýadygärligiň öwrenilişi gozgaýan meselesi, ýaş nesli ylymly, bilimli edip ýetişdirmekdäki ähmiýeti dogrusynda dürlüçe garaýyşlar beýan edilýär. Alymlarymyz tarapyndan «Hibatul al-Hakaýyk» eseri irki döwür türki edebiýatynyň nusgasy hökmünde öwrenilmegi dowam etdirilýär.

Taýýarlanlar Aýbölek GOÇYÝEWA,

Magtymguly adyndaky TDU-nyň mugallymy,

Ylýas ÖWEZOW, Magtymguly adyndaky

TDU-nyň talyby.