Gaýtadan dikeldilýän energiýa çeşmeleriniň ösdürilmegi we klimat syýasatynyň kämilleşdirilmegi birnäçe ýurtda parnik gazlarynyň zyňyndylaryny azaltmaga ýardam berdi. Muňa garamazdan, häzirki alnyp barylýan işler Pariž ylalaşygynda kesgitlenen global ýylylygy çäklendirmek maksatlaryna ýetmek üçin ýeterlik däl.

2026-njy ýylyň Emissions Gap Report hasabatynyň maglumatlaryna görä, 2016–2025-nji ýyllar aralygynda 63 ýurtda we sebitde parnik gazlarynyň zyňyndylary azaldy. Şol döwürde 90 ýurtda we sebitde energetika pudagyndan çykýan zyňyndylaryň hem peselendigi hasaba alyndy.

Hasabatda 2000–2020-nji ýyllarda zyňyndylaryň düýpli azalan 69 ýagdaýynyň 63-siniň täze klimat çäreleri girizilenden ýa-da hereket edýän syýasatlar güýçlendirilenden soňky iki ýylyň dowamynda ýüze çykandygy bellenilýär. Bu maglumatlar degişli çäreleriň netijeli durmuşa geçirilmeginiň zyňyndylary azaltmakda möhüm ähmiýete eýedigini görkezýär.

Şeýle-de bolsa, dünýäde parnik gazlarynyň umumy zyňyndylary heniz iň ýokary derejesine ýetmedi. Häzirki syýasatlar üýtgewsiz dowam etdirilen ýagdaýynda, asyryň ahyryna çenli global temperaturanyň senagatlaşmazdan öňki döwür bilen deňeşdirilende 2,8 gradus Selsiýa ýokarlanmagy mümkin. Hasabatda bu görkezijiden pes derejede galmak ähtimallygynyň 66 göterim bilen bahalandyrylýandygy bellenilýär.

Ýurtlar milli derejede kesgitlenen klimat borçnamalaryny doly ýerine ýetirip, degişli çäreleri dowam etdiren ýagdaýynda, global ýylylygyň takmynan 2,6 gradus Selsiýa bilen çäklendirilip bilinjekdigi çaklanylýar.

Şol bir wagtyň özünde, gaýtadan dikeldilýän energetikanyň ösüşi zyňyndylary azaltmakda möhüm netijeleri berýär. BMG-niň maglumatlaryna görä, 2025-nji ýylda gün we ýel energetikasynyň ulanylmagy takmynan 4,1 milliard tonna kömürturşy gazynyň atmosfera zyňylmagynyň öňüni almaga ýardam etdi.

2013–2025-nji ýyllarda dünýäde gaýtadan dikeldilýän çeşmelerden elektrik energiýasyny öndürmegiň kuwwaty 2015-nji ýylda öňünden çaklanan görkezijiden takmynan üç esse ýokary boldy. Gün fotoelektrik energetikasynyň kuwwatynyň ösüşi bolsa şol döwürde öňki çaklamalardan takmynan ýedi esse ýokary derejä ýetdi.

BMG-niň Daşky gurşaw boýunça maksatnamasy ýurtlary netijeli klimat çärelerini çaltlandyrmaga, milli şertleri nazara alyp, parnik gazlarynyň zyňyndylaryny has giň gerimde we durnukly azaltmaga çagyrýar.

Orazjemal AŞYROWA,
Türkmen döwlet maliýe institutynyň talyby.